Sáng ngày 27/9/2026, Học viện Thanh thiếu niên Việt Nam đã tổ chức Hội thảo khoa học với chủ đề “Cơ sở lý luận thực trạng tình hình thanh niên Việt Nam trên các lĩnh vực chủ yếu; phân tích những xu thế mới của thanh niên”. Chủ trì Hội thảo có PGS.TS. Trần Thị An và TS. Trịnh Minh Thái- Giám đốc Trung tâm KHCN Tài năng trẻ.
Toàn cảnh Hội thảo khoa học
Tham dự và trao đổi tại Hội thảo có các nhà khoa học, chuyên gia, cán bộ làm công tác thanh niên cùng giảng viên, sinh viên Học viện Thanh thiếu niên Việt Nam. Trên cơ sở tiếp cận đa chiều, các đại biểu tập trung nhận diện những biến đổi của thanh niên Việt Nam trong giai đoạn 2023-2025 trên các lĩnh vực giáo dục, việc làm, đời sống chính trị - xã hội, văn hóa, năng lực số và khả năng sáng tạo; đồng thời phân tích những xu thế mới, phương thức tham gia xã hội trong môi trường số và các yêu cầu đặt ra đối với công tác thanh niên giai đoạn 2026-2031.
TS. Trịnh Minh Thái, đồng chủ trì Hội thảo báo cáo đề dẫn
Báo cáo đề dẫn tại Hội thảo, TS. Trịnh Minh Thái nhấn mạnh, trong bối cảnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, hội nhập quốc tế và những thay đổi nhanh chóng của thị trường lao động, thanh niên Việt Nam đang đứng trước nhiều cơ hội nhưng cũng đối diện với không ít thách thức mới. Một trong những vấn đề đáng chú ý là sự thay đổi về việc làm, học tập, kỹ năng và phương thức tham gia xã hội của thanh niên.
Bên cạnh những chuyển biến tích cực về trình độ chuyên môn, khả năng tiếp cận công nghệ và năng lực thích ứng, vẫn còn những vấn đề cần được quan tâm như sự chênh lệch về kỹ năng giữa các nhóm thanh niên, khả năng tiếp cận việc làm phù hợp, cơ hội phát triển nghề nghiệp và sự khác biệt về điều kiện tiếp cận các nguồn lực giữa các vùng, miền. Từ đó, Hội thảo đặt ra yêu cầu nghiên cứu sâu hơn về những biến đổi của thanh niên trong giai đoạn 2023-2025 và dự báo nhu cầu, xu hướng phát triển trong giai đoạn 2026-2031.
PGS.TS. Nguyễn Văn Hùng - Nguyên Phó Trưởng ban Dân vận Trung ương trao đổi về cơ sở lý luận và những vấn đề đặt ra trong nghiên cứu tình hình thanh niên Việt Nam
Từ góc độ cơ sở lý luận, PGS.TS. Nguyễn Văn Hùng - Nguyên Phó Trưởng ban Dân vận Trung ương cho rằng việc nghiên cứu thanh niên cần bắt đầu từ việc xác định đúng vị trí, đặc điểm và vai trò của thanh niên trong quá trình phát triển đất nước. Thanh niên là giai đoạn quan trọng trong quá trình trưởng thành của mỗi con người, gắn với sự phát triển mạnh mẽ về thể chất, tâm lý, thế giới quan, nhân cách và khát vọng lập thân, lập nghiệp.
PGS.TS. Nguyễn Văn Hùng đồng thời nhấn mạnh cần tiếp cận tình hình thanh niên trên những lĩnh vực chủ yếu như học tập, tri thức và kỹ năng; lao động, việc làm và phát triển kinh tế; chính trị, tư tưởng, đạo đức và đời sống xã hội. Bên cạnh những kết quả đạt được, như trình độ học vấn, chuyên môn ngày càng được nâng cao và khả năng tiếp cận nhanh với công nghệ số, ngoại ngữ, đổi mới sáng tạo, vẫn tồn tại sự không đồng đều về trình độ và kỹ năng giữa các nhóm thanh niên, nhất là giữa khu vực đô thị với nông thôn, vùng sâu, vùng xa. Đối với lĩnh vực việc làm và phát triển kinh tế, thanh niên tiếp tục là lực lượng lao động năng động, có vai trò quan trọng trong những ngành nghề mới, thương mại, dịch vụ, khởi nghiệp và chuyển đổi số. Tuy nhiên, áp lực việc làm, tình trạng việc làm chưa tương xứng với chuyên môn và khó khăn trong tiếp cận nguồn vốn để khởi nghiệp vẫn là những vấn đề cần tiếp tục được nghiên cứu, tháo gỡ.
TS. Trần Bách Hiếu - Trưởng khoa Kinh tế, Luật và Quan hệ quốc tế Trường Đại học Thái Bình chia sẻ góc nhìn về vai trò của thanh niên trong gìn giữ và lan tỏa các giá trị văn hóa trong thời đại số
Tiếp cận từ phương diện văn hóa và trách nhiệm của thế hệ trẻ trong thời đại số, TS. Trần Bách Hiếu - Trưởng khoa Kinh tế, Luật và Quan hệ quốc tế Trường Đại học Thái Bình đã đặt ra một hình ảnh gợi mở: nếu Việt Nam được nhìn nhận như một “ngôi nhà”, thì thanh niên chính là lực lượng giữ “chìa khóa” của ngôi nhà ấy. Theo TS. Trần Bách Hiếu, trong bối cảnh số hóa mạnh mẽ, thanh niên không chỉ có vai trò tiếp nhận và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống mà còn phải trở thành chủ thể chủ động gìn giữ, sáng tạo và lan tỏa những giá trị đó bằng những phương thức phù hợp với môi trường mới.
Từ thực tiễn đó, vấn đề đặt ra không chỉ là làm thế nào để thanh niên tiếp cận công nghệ, mà còn là cách thức sử dụng công nghệ để bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa. Không gian số đang tạo ra những phương thức mới để giới trẻ tiếp cận lịch sử, di sản và văn hóa; đồng thời cũng đặt ra yêu cầu về khả năng nhận diện, lựa chọn và kiểm chứng thông tin, tránh việc các giá trị văn hóa bị giản lược hoặc biến đổi khi truyền tải trên các nền tảng số.
PGS.TS. Trần Thị Thúy Ngọc, Khoa Chính trị học, Học viện Thanh thiếu niên Việt Nam phân tích những biểu hiện và yêu cầu mới đối với ý thức chính trị của thanh niên
Tiếp cận từ góc độ ý thức chính trị, PGS.TS. Trần Thị Thúy Ngọc, Khoa Chính trị học, Học viện Thanh thiếu niên Việt Nam tập trung làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn về ý thức chính trị của thanh niên trong bối cảnh mới. Theo đó, ý thức chính trị được thể hiện trên nhiều phương diện, từ tri thức, tình cảm, giá trị, niềm tin, thái độ đến hành vi và sự tham gia chính trị - xã hội. Trong bối cảnh mạng xã hội, trí tuệ nhân tạo và môi trường thông tin đa chiều phát triển mạnh, thanh niên ngày càng chủ động hơn trong tiếp nhận, trao đổi và lan truyền thông tin, song cũng đứng trước yêu cầu nâng cao năng lực nhận diện, kiểm chứng và đánh giá thông tin.
Từ thực tiễn đó, PGS.TS. Trần Thị Thúy Ngọc nhấn mạnh cần đổi mới phương thức giáo dục lý luận chính trị theo hướng tăng tính tương tác, đối thoại và gắn với thực tiễn; đồng thời trang bị cho thanh niên năng lực số, kỹ năng kiểm chứng thông tin, ý thức pháp luật và trách nhiệm công dân. Qua đó, góp phần chuyển hóa nhận thức thành hành động và phát huy vai trò chủ thể của thanh niên trong đời sống xã hội.
PGS.TS. Mai Linh - Khoa Xã hội học và Công tác xã hội, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn tham luận về sự thay đổi môi trường xã hội và phương thức tham gia của thanh niên trong không gian số
Ở một góc tiếp cận khác, PGS.TS. Mai Linh - Khoa Xã hội học và Công tác xã hội, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, tập trung phân tích sự biến đổi trong ý thức chính trị của thanh niên Việt Nam trong bối cảnh mới. Theo đó, sự phát triển của truyền thông số, mạng xã hội và trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi môi trường hình thành nhận thức, thái độ và hành vi của thanh niên.
PGS.TS. Mai Linh cho rằng ý thức chính trị của thanh niên không chỉ thể hiện ở việc tiếp nhận kiến thức mà còn được phản ánh thông qua khả năng nhận diện và kiểm chứng thông tin, thái độ đối với các vấn đề cộng đồng, mức độ tham gia xã hội và trách nhiệm công dân. Trong môi trường truyền thông đa chiều, thanh niên cần chuyển từ trạng thái tiếp nhận thụ động sang chủ động tìm hiểu, phân tích và đánh giá thông tin. Đáng chú ý, sự đan xen giữa không gian thực và không gian số đang tạo ra những phương thức tham gia xã hội mới của thanh niên. Một vấn đề xuất hiện trong đời sống thực có thể nhanh chóng trở thành chủ đề trên mạng xã hội; ngược lại, những xu hướng hình thành trên không gian số cũng có thể tác động trực tiếp đến hành vi trong đời sống thực. Điều này đòi hỏi phương thức giáo dục, định hướng và nâng cao nhận thức cho thanh niên phải có sự đổi mới, phù hợp hơn với môi trường truyền thông hiện nay.
ThS.GVC. Nguyễn Trung Hiếu - Giảng viên Học viện An ninh Nhân dân trao đổi về phát triển năng lực số và sáng tạo tri thức của thanh niên trong kỷ nguyên mới.
Bổ sung cho các góc tiếp cận về thanh niên trong môi trường số, ThS.GVC. Nguyễn Trung Hiếu, Giảng viên Học viện An ninh Nhân dân, tập trung làm rõ yêu cầu nâng cao năng lực số và sáng tạo tri thức của thanh niên, gắn với việc gìn giữ, phát huy các giá trị văn hóa dân tộc. Theo ông, thanh niên không chỉ là chủ thể tiếp nhận các giá trị văn hóa mà cần từng bước trở thành lực lượng kiến tạo tri thức số, làm chủ công nghệ, khai thác dữ liệu và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong học tập, nghiên cứu, sáng tạo.
ThS.GVC. Nguyễn Trung Hiếu nhấn mạnh, năng lực số không chỉ dừng ở khả năng sử dụng thiết bị, phần mềm mà còn bao gồm khả năng khai thác, phân tích, đánh giá thông tin và dữ liệu. Vì vậy, cần chuyển từ tư duy “ứng dụng công nghệ” sang “kiến tạo tri thức”, đồng thời nâng cao ý thức về bản quyền, đạo đức số, tính trung thực học thuật và sử dụng AI có trách nhiệm, không lệ thuộc vào công nghệ.
PGS.TS. Trần Thị An - Đại học Quốc gia Hà Nội, đồng chủ trì phát biểu kết luận Hội thảo.
Kết luận Hội thảo, PGS.TS. Trần Thị An - Đại học Quốc gia Hà Nội nhấn mạnh, trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo và các nền tảng số ngày càng hiện diện sâu rộng trong đời sống, thanh niên không chỉ cần tiếp cận và sử dụng công nghệ mà phải từng bước làm chủ công nghệ, làm chủ dữ liệu và nâng cao năng lực tiếp nhận, phân tích, đánh giá thông tin. Việc khai thác AI và dữ liệu cần được thực hiện có chọn lọc, có trách nhiệm, qua đó giúp thanh niên chủ động thích ứng với môi trường Việc khai thác AI và dữ liệu cần được thực hiện có chọn lọc, có trách nhiệm, qua đó giúp thanh niên chủ động thích ứng với môi trường số, phát huy năng lực sáng tạo và từng bước chuyển từ người sử dụng công nghệ sang chủ thể làm chủ công nghệ, kiến tạo tri thức.
Các tham luận tại Hội thảo cho thấy những xu thế mới của thanh niên Việt Nam đang hình thành và phát triển trên nhiều phương diện: chuyển đổi số và chuyển đổi xanh; thay đổi phương thức học tập, việc làm và phát triển nghề nghiệp; sự đa dạng hóa hình thức tham gia xã hội; yêu cầu nâng cao năng lực số; đồng thời là nhu cầu gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa trong môi trường số. Những xu thế này không diễn ra tách biệt mà có sự tác động, đan xen lẫn nhau, tạo nên những đặc điểm mới của thanh niên trong giai đoạn hiện nay.
Các đại biểu chụp ảnh lưu niệm tại Hội thảo
Từ những vấn đề được trao đổi, Hội thảo đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện cơ sở lý luận và thực tiễn về thanh niên Việt Nam; tăng cường nghiên cứu, dự báo những thay đổi trong đời sống thanh niên; đổi mới phương thức giáo dục, định hướng và hỗ trợ thanh niên; đồng thời xây dựng các cơ chế, chính sách phù hợp để thanh niên có điều kiện phát huy năng lực, tham gia và đóng góp vào quá trình phát triển đất nước.
TS.TMT