Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng yêu cầu khẩn trương tháo gỡ điểm nghẽn trong triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia, trình Chính phủ bộ tiêu chí KPI về giải ngân ngay trong tuần tới, quyết tâm năm 2026 giải ngân 100% vốn ngân sách Trung ương giao; phát huy hiệu quả tín dụng chính sách để tạo sinh kế, giảm nghèo bền vững cho người dân.
Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng yêu cầu khẩn trương tháo gỡ điểm nghẽn trong triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia, trình Chính phủ bộ tiêu chí KPI về giải ngân ngay trong tuần tới, quyết tâm năm 2026 giải ngân 100% vốn ngân sách Trung ương giao; phát huy hiệu quả tín dụng chính sách để tạo sinh kế, giảm nghèo bền vững cho người dân.
Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng chủ trì Hội nghị quán triệt, thúc đẩy triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi
THÁO GỠ ĐIỂM NGHẼN, ĐƯA CHƯƠNG TRÌNH MỤC TIÊU QUỐC GIA VÀO THỰC CHẤT
Hoàn thiện nền tảng pháp lý, tạo đà triển khai
Chiều 6/7, tại trụ sở Chính phủ, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng chủ trì Hội nghị quán triệt, thúc đẩy triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia (MTQG) xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi (DTTS&MN).
Dự hội nghị có Bộ trưởng Bộ Dân tộc và Tôn giáo Nguyễn Đình Khang; Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp; Thứ trưởng Bộ Tài chính Tạ Anh Tuấn cùng lãnh đạo các bộ, cơ quan liên quan. Hội nghị được kết nối trực tuyến tới các địa phương trên cả nước.
Chương trình MTQG xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS&MN được Quốc hội phê duyệt chủ trương đầu tư tại Nghị quyết số 257/2025/QH15 ngày 11/12/2025, với tổng ngân sách nhà nước bố trí cho giai đoạn 2026 - 2030 khoảng 423.000 tỷ đồng.
Việc triển khai Chương trình diễn ra trong bối cảnh mô hình chính quyền địa phương hai cấp được vận hành, yêu cầu phân cấp, phân quyền ngày càng mạnh mẽ. Trên cơ sở tổng kết ba Chương trình MTQG giai đoạn 2021 - 2025, Chương trình giai đoạn 2026 - 2030 được thiết kế theo hướng tích hợp, tăng cường phân cấp, tập trung nguồn lực và quản lý theo kết quả.
Cách tiếp cận mới nhằm khắc phục những hạn chế từng tồn tại trong giai đoạn trước như chính sách giao thoa, đầu mối phân tán, hệ thống văn bản hướng dẫn nhiều tầng nấc, nguồn lực phân bổ còn dàn trải và phương thức đánh giá thiên về đầu vào. Qua đó, tạo dư địa để các địa phương chủ động hơn trong lựa chọn nhiệm vụ, tổ chức thực hiện và sử dụng nguồn lực phù hợp với điều kiện thực tế.
Theo Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp, sau 6 tháng đầu năm 2026, các điều kiện nền tảng để triển khai Chương trình đã cơ bản được hoàn thiện. Hệ thống cơ chế, chính sách và văn bản hướng dẫn ở Trung ương được ban hành tương đối đầy đủ, đồng bộ, tạo khuôn khổ pháp lý thống nhất để tổ chức thực hiện trên phạm vi cả nước.
Bộ máy chỉ đạo, điều phối Chương trình ở Trung ương cũng được kiện toàn theo hướng tập trung, thống nhất. Ban Chỉ đạo Trung ương thực hiện các chương trình MTQG cùng cơ quan thường trực và bộ phận giúp việc đã được xác lập, tạo đầu mối trong công tác tham mưu, điều phối, theo dõi và xử lý các vấn đề liên ngành.
Đáng chú ý, số lượng văn bản hướng dẫn đã giảm 79% so với giai đoạn trước. Tuy nhiên, khối lượng văn bản vẫn tương đối lớn, gây khó khăn nhất định trong quá trình tra cứu và áp dụng. Để hỗ trợ cơ sở, thực hiện chỉ đạo của Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành Sổ tay hướng dẫn Chương trình trong tháng 6/2026, nhằm hệ thống hóa các quy định và tạo thuận lợi cho bộ, ngành, địa phương trong tổ chức thực hiện.
Ở địa phương, việc cụ thể hóa các quy định của Trung ương cũng từng bước được triển khai. Đến hết tháng 6/2026, có 31/34 tỉnh, thành phố hoàn thành phân loại nhóm xã; 17 địa phương ban hành kế hoạch thực hiện Chương trình; 9 địa phương ban hành nguyên tắc, tiêu chí và định mức phân bổ ngân sách; 4 địa phương ban hành Bộ tiêu chí xã nông thôn mới.
Việc tích hợp ba Chương trình MTQG bước đầu tạo được đầu mối chỉ đạo thống nhất, giảm chồng chéo về địa bàn, đối tượng và nội dung hỗ trợ, đồng thời mở rộng khả năng để địa phương chủ động lồng ghép các nguồn lực.
Thứ trưởng Bộ NN&MT Nguyễn Hoàng Hiệp phát biểu tại cuộc họp
Giải ngân chậm - điểm nghẽn cần được tháo gỡ
Tuy nhiên, việc hoàn thiện thể chế mới chỉ là bước đầu. Thách thức lớn hơn hiện nay là đưa cơ chế, chính sách và nguồn lực vào thực tiễn, tạo ra những chuyển biến cụ thể tại cơ sở.
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, kết quả triển khai đến nay vẫn chủ yếu tập trung ở việc hoàn thiện thể chế, kiện toàn tổ chức, xây dựng kế hoạch và chuẩn bị nguồn lực. Những kết quả trực tiếp về phát triển hạ tầng, tạo sinh kế, nâng cao thu nhập và giảm nghèo tại cơ sở chưa thực sự rõ nét.
Đáng chú ý, tiến độ giải ngân còn chậm.
Đến hết ngày 30/6/2026, tổng vốn đầu tư công của Chương trình giải ngân hơn 2.714 tỷ đồng, đạt 23,5% kế hoạch. Trong đó, vốn ngân sách Trung ương giải ngân hơn 1.506 tỷ đồng, đạt 22,1% kế hoạch.
Theo từng chương trình, Chương trình phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS&MN giải ngân khoảng 987,88 tỷ đồng, đạt 24,3%; Chương trình xây dựng nông thôn mới giải ngân khoảng 214,57 tỷ đồng, đạt 18,9%; Chương trình giảm nghèo bền vững giải ngân khoảng 303,64 tỷ đồng, đạt 18,9% kế hoạch.
Thứ trưởng Bộ Tài chính Tạ Anh Tuấn đánh giá, nhìn chung, các Chương trình MTQG đang có tiến độ giải ngân chậm hơn so với tiến độ giải ngân đầu tư công chung của Chính phủ.
Nguyên nhân đến từ nhiều phía, trong đó có việc hướng dẫn cơ chế, chính sách chưa thật sự đồng bộ; giao vốn còn chậm; cùng với đó là những hạn chế trong công tác tổ chức thực hiện tại một số địa phương.
“Có thông báo vốn, có dự án, có chính sách nhưng chỉ giải ngân được 18,9% kế hoạch năm”, Thứ trưởng Tạ Anh Tuấn cho rằng đây là tín hiệu cho thấy tiến độ triển khai Chương trình đang rất chậm và cần có giải pháp quyết liệt trong thời gian tới.
Để khắc phục tình trạng này, Bộ Tài chính đề nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Dân tộc và Tôn giáo khẩn trương rà soát, tổng hợp và xử lý các kiến nghị của địa phương; bổ sung những hướng dẫn còn thiếu hoặc chưa thống nhất để tạo sự đồng bộ trong quá trình thực hiện.
Đối với các địa phương, cần nhanh chóng ban hành nguyên tắc, tiêu chí, định mức phân bổ ngân sách; đồng thời chủ động hoàn thiện các cơ chế, chính sách thuộc thẩm quyền, tạo đầy đủ cơ sở pháp lý để triển khai các nhiệm vụ ngay tại cơ sở.
Thứ trưởng Bộ Tài chính Tạ Anh Tuấn phát biểu tại cuộc họp
Chuyển từ “có vốn” sang “có kết quả”
Phát biểu kết luận hội nghị, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng đánh giá, sau 5 năm triển khai ba Chương trình MTQG giai đoạn 2021 - 2025, nhiều kết quả quan trọng đã được ghi nhận, tạo chuyển biến rõ nét tại khu vực nông thôn, miền núi và vùng đồng bào DTTS&MN.
Các chương trình đã góp phần phát triển hệ thống hạ tầng, hỗ trợ sinh kế, tạo việc làm, giảm nghèo, giải quyết nhu cầu về nhà ở, đất sản xuất, đồng thời nâng cao chất lượng giáo dục, y tế và đời sống nhân dân.
Đối với Chương trình xây dựng nông thôn mới, 4/7 chỉ tiêu đã vượt mục tiêu đề ra, 3 chỉ tiêu còn lại cơ bản hoàn thành. Cả nước đã phát triển khoảng 25.000 sản phẩm OCOP, góp phần nâng cao giá trị sản phẩm đặc trưng, thúc đẩy kinh tế nông thôn và quảng bá hình ảnh của các địa phương.
Chương trình giảm nghèo bền vững cũng đạt nhiều kết quả tích cực khi 2/5 chỉ tiêu vượt kế hoạch, 2 chỉ tiêu đạt mục tiêu. Tỷ lệ hộ nghèo đa chiều đến cuối năm 2025 giảm còn 2,95%, tiếp tục là một điểm sáng trong công tác giảm nghèo.
Đối với Chương trình phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS&MN, 6/9 chỉ tiêu đã đạt và vượt kế hoạch. Tuy nhiên, ba chỉ tiêu chưa hoàn thành gồm cải thiện hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội; giảm số xã, thôn đặc biệt khó khăn và công tác định canh, định cư.
Theo Phó Thủ tướng, đây là những lĩnh vực cần tiếp tục được tập trung nguồn lực trong giai đoạn tới.
Bên cạnh những kết quả đạt được, Phó Thủ tướng thẳng thắn chỉ ra một số tồn tại như việc triển khai còn dàn trải, hệ thống văn bản từ Trung ương đến địa phương vẫn nhiều; một số địa phương chưa thực sự quyết liệt, nhất là trong giai đoạn sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã.
Việc xác định danh mục dự án ưu tiên, phân giao nhiệm vụ, điều chỉnh đối tượng thụ hưởng, giải phóng mặt bằng, đấu thầu và quản lý vật liệu xây dựng tại một số địa phương còn bất cập, ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ thực hiện và giải ngân.
Đáng chú ý, năng lực tổ chức thực thi ở một số địa phương, nhất là vùng sâu, vùng xa, chưa đáp ứng yêu cầu. Có nơi nguồn vốn đã được bố trí nhưng chưa thể giải ngân, trong khi nguy cơ tái nghèo vẫn hiện hữu nếu các chương trình không được triển khai đồng bộ và bền vững.
Thực tiễn cũng cho thấy sự khác biệt rất rõ giữa các địa phương: có nơi tỷ lệ giải ngân đạt trên 50%, trong khi một số địa phương vẫn ở mức rất thấp dù cùng thực hiện trong một cơ chế, chính sách.
Điều đó cho thấy vấn đề hiện nay không chỉ nằm ở nguồn lực, mà còn nằm ở năng lực tổ chức thực hiện, tính chủ động và trách nhiệm của từng cấp, từng ngành.
Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng phát biểu kết luận hội nghị
Đánh giá bằng KPI, gắn trách nhiệm với kết quả
Từ thực tế trên, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng yêu cầu Bộ Nông nghiệp và Môi trường, với vai trò cơ quan thường trực Chương trình, phải tập trung cao độ cho công tác đôn đốc, tổng hợp tình hình, chủ động tháo gỡ khó khăn, vướng mắc theo thẩm quyền; đồng thời kịp thời báo cáo Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và Ban Chỉ đạo Trung ương những vấn đề vượt thẩm quyền.
Bộ cần phối hợp chặt chẽ với Bộ Dân tộc và Tôn giáo, Bộ Tài chính và các cơ quan liên quan để tăng cường hướng dẫn, kiểm tra, giám sát, theo dõi và đánh giá việc tổ chức thực hiện trên phạm vi cả nước.
Đặc biệt, Phó Thủ tướng giao Bộ Nông nghiệp và Môi trường trong tuần tiếp theo trình Chính phủ ban hành bộ tiêu chí đánh giá, chấm điểm KPI đối với việc triển khai và giải ngân các Chương trình MTQG.
Việc lượng hóa kết quả bằng KPI được kỳ vọng sẽ tạo ra cơ chế đánh giá cụ thể hơn đối với từng bộ, ngành và địa phương, qua đó chuyển trọng tâm từ “đã bố trí bao nhiêu vốn” sang “đã thực hiện được bao nhiêu việc, tạo ra bao nhiêu kết quả và tác động thực tế đến người dân”.
Đây cũng là cơ sở để xác định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị, hạn chế tình trạng chậm trễ kéo dài nhưng không xác định được nguyên nhân và trách nhiệm cụ thể.
Hội nghị được kết nối trực tuyến đến đầu cầu các địa phương
Năm 2026 phải giải ngân 100% vốn Trung ương
Đối với Bộ Dân tộc và Tôn giáo, Phó Thủ tướng yêu cầu tiếp tục tập trung hướng dẫn, tháo gỡ khó khăn trong triển khai hợp phần phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS&MN, bảo đảm chính sách đến đúng địa bàn, đúng đối tượng và đáp ứng những nhu cầu thiết yếu của người dân.
Trọng tâm là phát triển sinh kế bền vững, ổn định đời sống, giảm nghèo đa chiều, nâng cao năng lực cộng đồng, bảo tồn bản sắc văn hóa và củng cố quốc phòng, an ninh tại vùng đồng bào DTTS&MN.
Đối với các địa phương, Phó Thủ tướng yêu cầu chủ động ban hành đầy đủ nguyên tắc, tiêu chí, cơ chế và chính sách thuộc thẩm quyền để phân bổ nguồn vốn năm 2026; đồng thời đẩy mạnh phân cấp cho cấp xã, phường nhằm phát huy tính chủ động, sát thực tiễn trong tổ chức thực hiện.
Các chương trình phải được triển khai theo hướng trọng tâm, trọng điểm, tránh dàn trải; ưu tiên giải quyết những nhu cầu thiết yếu của người dân như nước sạch, đất ở, đất sản xuất, giáo dục, y tế và các vấn đề dân sinh cấp bách.
Đặc biệt, Phó Thủ tướng yêu cầu quyết tâm trong năm 2026 phải giải ngân 100% nguồn vốn ngân sách Trung ương được giao, coi đây là nhiệm vụ chính trị trọng tâm nhằm khắc phục tình trạng chậm giải ngân kéo dài qua nhiều năm.
Đối với các địa phương, Phó Thủ tướng yêu cầu chủ động ban hành đầy đủ nguyên tắc, tiêu chí, cơ chế, chính sách thuộc thẩm quyền để phân bổ nguồn vốn năm 2026
Trọng tâm là phát triển sinh kế bền vững, ổn định đời sống, giảm nghèo đa chiều, nâng cao năng lực cộng đồng, bảo tồn bản sắc văn hóa và củng cố quốc phòng, an ninh tại vùng đồng bào DTTS&MN.
Đối với các địa phương, Phó Thủ tướng yêu cầu chủ động ban hành đầy đủ nguyên tắc, tiêu chí, cơ chế, chính sách thuộc thẩm quyền để phân bổ nguồn vốn năm 2026; đồng thời đẩy mạnh phân cấp cho cấp xã, phường nhằm phát huy tính chủ động trong triển khai thực hiện.
Theo Phó Thủ tướng, các chương trình phải bảo đảm trọng tâm, trọng điểm, tránh dàn trải; ưu tiên giải quyết dứt điểm các nhu cầu thiết yếu của người dân như nước sạch, đất ở, đất sản xuất, giáo dục, y tế và các vấn đề dân sinh cấp bách.
Nhấn mạnh yêu cầu nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực, Phó Thủ tướng yêu cầu quyết tâm trong năm 2026 phải giải ngân 100% nguồn vốn ngân sách Trung ương được giao, coi đây là nhiệm vụ chính trị trọng tâm nhằm khắc phục triệt để tình trạng chậm giải ngân kéo dài nhiều năm qua.
Phát huy vai trò NHCSXH trong giảm nghèo bền vững
Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng đề nghị các bộ, ngành và địa phương ngay sau cuộc họp khẩn trương triển khai các nhiệm vụ được giao, phát huy tinh thần chủ động, trách nhiệm và quyết tâm cao nhất trong tổ chức thực hiện Chương trình
Phát huy vai trò của NHCSXH trong giảm nghèo bền vững
Một nội dung có ý nghĩa quan trọng đối với mục tiêu giảm nghèo bền vững là phát huy hiệu quả nguồn vốn tín dụng chính sách.
Phó Thủ tướng yêu cầu Ngân hàng Chính sách xã hội tiếp tục phối hợp chặt chẽ với Ngân hàng Nhà nước, các bộ, ngành và địa phương triển khai hiệu quả các chương trình tín dụng chính sách; hỗ trợ phát triển sinh kế, tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân, nhất là hộ nghèo, hộ cận nghèo, hộ mới thoát nghèo, đồng bào dân tộc thiểu số và người dân tại các địa bàn khó khăn.
NHCSXH giữ vai trò quan trọng trong thực hiện mục tiêu giảm nghèo bền vững và xây dựng nông thôn mới, bởi tín dụng chính sách có khả năng trực tiếp hỗ trợ người dân phát triển sản xuất, tạo việc làm và từng bước nâng cao thu nhập.
Thực tế cho thấy, tại những địa phương quan tâm phát huy hiệu quả nguồn vốn NHCSXH, công tác giảm nghèo thường có chuyển biến tích cực và bền vững hơn.
Do đó, các địa phương cần tiếp tục quan tâm bổ sung nguồn vốn ủy thác sang NHCSXH, kết hợp với nguồn lực từ ngân sách Trung ương để mở rộng khả năng tiếp cận tín dụng cho hộ nghèo, hộ cận nghèo, đồng bào dân tộc thiểu số và các đối tượng chính sách khác.
Nguồn vốn cần được ưu tiên cho những hoạt động có khả năng tạo sinh kế, tạo việc làm và nâng cao thu nhập, qua đó bổ trợ trực tiếp cho các mục tiêu của Chương trình MTQG.
Từ nguồn lực đến sinh kế, từ chính sách đến cuộc sống
Hội nghị lần này cho thấy giai đoạn 2026 - 2030 đang bước vào một yêu cầu mới: không chỉ hoàn thiện cơ chế, chính sách mà phải nhanh chóng chuyển hóa nguồn lực thành kết quả cụ thể tại cơ sở.
423.000 tỷ đồng ngân sách nhà nước dành cho Chương trình là nguồn lực rất lớn. Nhưng giá trị của nguồn lực chỉ thực sự được phát huy khi được chuyển thành những công trình thiết thực, những mô hình sinh kế hiệu quả, những việc làm ổn định và sự thay đổi thực chất trong đời sống người dân.
Đối với vùng nông thôn, đó có thể là một tuyến đường, công trình nước sạch, sản phẩm OCOP có đầu ra ổn định hay một mô hình sản xuất tạo thêm thu nhập.
Đối với vùng đồng bào DTTS&MN, đó có thể là đất ở, đất sản xuất, sinh kế, việc làm, hạ tầng thiết yếu và cơ hội để người dân tự chủ hơn trong phát triển kinh tế.
Đối với hộ nghèo, hộ cận nghèo và các đối tượng chính sách, đó còn là khả năng tiếp cận nguồn vốn tín dụng ưu đãi để đầu tư sản xuất, tạo việc làm và từng bước thoát nghèo.
Vì vậy, việc đẩy nhanh giải ngân phải đi đôi với nâng cao chất lượng sử dụng vốn. Giải ngân nhanh nhưng không hiệu quả không phải là mục tiêu; mục tiêu cuối cùng là nguồn lực phải tạo ra giá trị, sinh kế và sự thay đổi bền vững trong đời sống nhân dân.
Với yêu cầu giải ngân 100% vốn ngân sách Trung ương trong năm 2026, việc xây dựng KPI và tăng cường trách nhiệm của từng cấp, từng ngành, cùng với việc phát huy hiệu quả tín dụng chính sách, sẽ là những giải pháp quan trọng để Chương trình MTQG giai đoạn 2026 - 2030 chuyển từ giai đoạn “chuẩn bị” sang triển khai thực chất, có trọng tâm, có kết quả và lấy người dân làm trung tâm.
Qua đó, nguồn lực của Nhà nước được kỳ vọng sẽ thực sự trở thành động lực để phát triển nông thôn, giảm nghèo bền vững, nâng cao đời sống đồng bào DTTS&MN và góp phần tạo nền tảng phát triển kinh tế - xã hội bền vững trong giai đoạn mới.
Mục tiêu, chỉ tiêu cụ thể của Chương trình đến năm 2030:
Phấn đấu tăng thu nhập bình quân của người dân nông thôn gấp 2,5 - 3 lần so với năm 2020, tăng thu nhập bình quân của người dân tộc thiểu số bằng 1/2 bình quân chung của cả nước; tỉ lệ nghèo đa chiều của cả nước duy trì mức giảm 1-1,5%/năm, giảm tỉ lệ hộ nghèo đa chiều vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi xuống dưới 10%.
Phấn đấu vùng đồng bào DTTS&MN cơ bản không còn xã, thôn đặc biệt khó khăn; phấn đấu cả nước có khoảng 65% số xã đạt chuẩn nông thôn mới, trong đó có khoảng 10% số xã được công nhận đạt nông thôn mới hiện đại; phấn đấu có 05 tỉnh, thành phố được công nhận hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới. |
Nguồn: Tham khảo từ NHCSXH