Tổng kết 20 năm thực thi Pháp lệnh Cựu chiến binh và định hướng hoàn thiện trong giai đoạn mới

Tới dự Hội nghị có Thượng tướng Lê Quang Minh - Phó chủ nhiệm Tổng cục Chính trị; Trung tướng Phùng Khắc Đăng - nguyên Phó chủ nhiệm Tổng cục Chính trị, nguyên Phó chủ tịch Hội CCB Việt Nam; đại diện lãnh đạo Văn phòng Trung ương Đảng; Ban Tổ chức Trung ương, Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Văn phòng Quốc hội, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội, Vụ Pháp luật - Văn phòng Chính phủ, Bộ Công an, Bộ Tư pháp, Bộ Tài chính, Bộ Nội vụ, Bộ Y tế, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Trung ương Đoàn Thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh, Cục Pháp chế - Bộ Quốc phòng, Cục Pháp luật hình sự - hành chính và quản lý xử lý vi phạm hành chính - Bộ Tư pháp, Ban Dân chủ, giám sát và phản biện xã hội - Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Ngân hàng Chính sách xã hội; Hiệp hội Doanh nghiệp Doanh nhân CCB Việt Nam, Hội Luật gia Việt Nam.

Về phía Hội, tham dự Hội nghị có các đồng chí Phó chủ tịch Hội CCB Việt Nam: Thượng tướng Phạm Hồng Hương, Trung tướng Khuất Việt Dũng; các đồng chí Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Hội và đại diện lãnh đạo Ban Công tác CCB Trung ương Hội, Báo CCB Việt Nam và Làng Hữu nghị Việt Nam.

Phát biểu tại Hội nghị tổng kết 20 năm thực hiện Pháp lệnh Cựu chiến binh, Thượng tướng Bế Xuân Trường đã nhấn mạnh sâu sắc vai trò đặc biệt quan trọng của Pháp lệnh trong đời sống chính trị - xã hội của đất nước. Đồng chí khẳng định, việc ban hành Pháp lệnh năm 2005 là một dấu mốc có ý nghĩa chiến lược, thể hiện sự quan tâm sâu sắc của Đảng và Nhà nước đối với lực lượng CCB - những người đã trực tiếp cống hiến, hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Pháp lệnh đã cụ thể hóa đường lối, chủ trương của Đảng về phát huy vai trò của CCB trong giai đoạn cách mạng mới. Qua 20 năm triển khai, Pháp lệnh đã thực sự đi vào cuộc sống, trở thành nền tảng quan trọng để bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của CCB, đồng thời tạo điều kiện để lực lượng này tiếp tục phát huy bản chất truyền thống Bộ đội Cụ Hồ trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. Đồng chí nhấn mạnh rằng, trong bối cảnh đất nước đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế sâu rộng, vai trò của CCB càng được khẳng định rõ nét. Không chỉ là lực lượng gương mẫu trong các phong trào thi đua yêu nước, CCB còn là chỗ dựa tin cậy của cấp ủy, chính quyền và nhân dân ở cơ sở; tích cực tham gia xây dựng Đảng, chính quyền trong sạch, vững mạnh; góp phần giữ vững ổn định chính trị - xã hội và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Thượng tướng cũng đánh giá cao những kết quả đạt được trong quá trình thực hiện Pháp lệnh, từ việc hoàn thiện hệ thống tổ chức Hội, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, đến việc triển khai hiệu quả các chính sách an sinh xã hội đối với CCB. Những thành tựu đó không chỉ góp phần cải thiện đời sống vật chất, tinh thần của hội viên mà còn củng cố niềm tin của cựu chiến binh đối với Đảng và Nhà nước.

Tuy nhiên, đồng chí cũng thẳng thắn chỉ ra rằng, trước yêu cầu phát triển mới của đất nước, Pháp lệnh đã bộc lộ một số hạn chế cần được khắc phục. Do đó, việc tổng kết thực tiễn, đánh giá toàn diện và nghiên cứu xây dựng Luật Cựu chiến binh là nhiệm vụ cấp thiết. Đây không chỉ là yêu cầu về hoàn thiện thể chế mà còn là trách nhiệm chính trị nhằm tiếp tục phát huy vai trò to lớn của cựu chiến binh trong giai đoạn mới. Kết thúc bài phát biểu, Thượng tướng kêu gọi các cấp, các ngành và toàn thể cán bộ, hội viên CCB tiếp tục phát huy truyền thống vẻ vang, đoàn kết, đổi mới, sáng tạo, góp phần xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Đồng thời, đồng chí bày tỏ tin tưởng rằng, với sự quan tâm lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước và sự đồng thuận của toàn xã hội, công tác CCB trong thời gian tới sẽ tiếp tục đạt được nhiều kết quả quan trọng, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.

Pháp lệnh Cựu chiến binh được Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành ngày 7-10-2005 là bước đi quan trọng nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng về công tác CCB trong thời kỳ mới. Văn bản này không chỉ xác lập cơ sở pháp lý cho việc ghi nhận vị trí, vai trò của lực lượng CCB trong đời sống chính trị - xã hội mà còn quy định rõ quyền, nghĩa vụ của họ; đồng thời định hình tổ chức và hoạt động của Hội CCB Việt Nam, cũng như trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức trong việc chăm lo, bảo đảm chính sách đối với lực lượng đã có nhiều đóng góp to lớn cho sự nghiệp cách mạng.

Sau hai thập niên triển khai, Pháp lệnh đã chứng minh giá trị thực tiễn sâu sắc khi trở thành nền tảng pháp lý quan trọng giúp phát huy vai trò của CCB trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Đồng thời, văn bản này cũng góp phần bảo đảm quyền lợi chính đáng của CCB, củng cố tổ chức Hội ngày càng vững mạnh. Tuy nhiên, trước yêu cầu phát triển nhanh chóng của đất nước và sự hoàn thiện không ngừng của hệ thống pháp luật, một số quy định của Pháp lệnh đã bộc lộ những hạn chế, bất cập. Việc tổng kết 20 năm thực hiện vì vậy mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng, nhằm đánh giá toàn diện kết quả đạt được, chỉ ra tồn tại và đề xuất hướng hoàn thiện pháp luật trong thời gian tới.

Trước hết, có thể khẳng định rằng công tác lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức triển khai Pháp lệnh đã được thực hiện nghiêm túc, đồng bộ trên phạm vi cả nước. Ngay sau khi ban hành, các cấp ủy đảng, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội đã nhanh chóng vào cuộc, ban hành nhiều văn bản hướng dẫn thi hành, tạo nên một hệ thống pháp lý tương đối đầy đủ. Từ Trung ương đến địa phương, các cơ quan chức năng đã phối hợp chặt chẽ với Hội CCB để xây dựng kế hoạch thực hiện phù hợp với điều kiện thực tiễn. Sự vào cuộc đồng bộ này đã góp phần nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, đồng thời bảo đảm việc thực hiện các chính sách đối với CCB đạt hiệu quả cao.

Cùng với đó, công tác tuyên truyền, phổ biến Pháp lệnh được triển khai rộng khắp với nhiều hình thức phong phú. Thông qua các phương tiện thông tin đại chúng, các lớp tập huấn, hội nghị quán triệt, nội dung của Pháp lệnh đã được truyền tải sâu rộng đến cán bộ, hội viên và nhân dân. Nhờ vậy, nhận thức của toàn xã hội về vị trí, vai trò của CCB được nâng lên rõ rệt; đồng thời, trách nhiệm của các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện chính sách cũng được củng cố.

Đáng chú ý, Hội CCB các cấp đã phát huy tốt vai trò nòng cốt trong tham mưu và tổ chức thực hiện. Không chỉ tham gia xây dựng chính sách, Hội còn tích cực phối hợp triển khai các chương trình phát triển kinh tế - xã hội, các phong trào thi đua yêu nước. Qua đó, Hội trở thành cầu nối quan trọng giữa CCB với Đảng, Nhà nước và nhân dân, góp phần đưa các chủ trương, chính sách vào cuộc sống một cách hiệu quả.

Bên cạnh đó, công tác kiểm tra, giám sát cũng được chú trọng. Thông qua hoạt động này, nhiều vướng mắc trong thực hiện chính sách đã được phát hiện và kiến nghị xử lý kịp thời. Điều này không chỉ bảo đảm quyền lợi cho CCB mà còn góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả của Pháp lệnh trong thực tiễn.

Về kết quả cụ thể, công tác xác định và quản lý đối tượng CCB được thực hiện tương đối chặt chẽ, bảo đảm đúng đối tượng, đúng tiêu chuẩn. Sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng và tổ chức Hội giúp quá trình rà soát, xác minh hồ sơ diễn ra công khai, minh bạch. Hiện nay, lực lượng CCB và cựu quân nhân lên tới hàng triệu người, trong đó phần lớn là hội viên Hội CCB Việt Nam, tạo nên một lực lượng xã hội có tổ chức, có kỷ luật và giàu kinh nghiệm.

Tổ chức Hội CCB cũng không ngừng được củng cố và phát triển. Hệ thống tổ chức phủ rộng khắp cả nước, từ Trung ương đến cơ sở, bảo đảm khả năng tập hợp, đoàn kết các thế hệ CCB. Đội ngũ cán bộ Hội từng bước được kiện toàn theo hướng tinh gọn, phù hợp với yêu cầu cải cách bộ máy của hệ thống chính trị.

Trong thực hiện nhiệm vụ, Hội đã đạt nhiều thành tựu nổi bật. Công tác giáo dục chính trị, tư tưởng được chú trọng, góp phần giữ vững bản chất và truyền thống Bộ đội Cụ Hồ. Các cấp Hội tích cực tham gia xây dựng Đảng, chính quyền, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Đồng thời, hội viên CCB cũng đi đầu trong các phong trào thi đua yêu nước, từ xây dựng nông thôn mới đến bảo vệ an ninh Tổ quốc, bảo vệ môi trường và chăm lo an sinh xã hội.

Đặc biệt, phong trào giúp nhau phát triển kinh tế đã đạt nhiều kết quả ấn tượng. Nhiều mô hình sản xuất, kinh doanh do CCB làm chủ đã mang lại hiệu quả cao, tạo việc làm cho hàng triệu lao động. Các chương trình tín dụng ưu đãi góp phần giúp nhiều hội viên thoát nghèo, vươn lên làm giàu chính đáng. Bên cạnh đó, hoạt động tư vấn pháp lý, bảo vệ quyền lợi hội viên cũng được đẩy mạnh, góp phần giải quyết hàng trăm nghìn vụ việc.

Các chính sách đối với CCB được triển khai khá toàn diện, từ hỗ trợ việc làm, tín dụng, bảo hiểm y tế đến chăm sóc sức khỏe và nhà ở. Nhờ đó, đời sống của hội viên ngày càng được cải thiện, tỷ lệ hộ nghèo giảm mạnh, nhiều địa phương không còn hộ CCB nghèo.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả tích cực, việc thực hiện Pháp lệnh vẫn còn một số hạn chế. Trước hết, một số quy định đã không còn phù hợp với thực tiễn phát triển. Do được ban hành từ năm 2005, nhiều nội dung mang tính nguyên tắc, thiếu cụ thể, dẫn đến phụ thuộc vào văn bản dưới luật. Sự thiếu đồng bộ giữa các văn bản hướng dẫn cũng gây khó khăn trong triển khai.

Một số chính sách đối với CCB còn chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu thực tế, đặc biệt ở vùng sâu, vùng xa. Mức hỗ trợ còn thấp, thủ tục tiếp cận chính sách đôi khi còn phức tạp. Công tác xác nhận đối tượng ở một số nơi vẫn gặp khó khăn do thiếu hồ sơ lịch sử, gây chậm trễ trong giải quyết chế độ.

Ngoài ra, một số quy định về tổ chức và hoạt động của Hội chưa được thể chế hóa đầy đủ, nhất là trong bối cảnh sắp xếp bộ máy theo hướng tinh gọn. Vai trò của Hội trong giám sát, phản biện xã hội tuy đã được thực hiện nhưng chưa được quy định rõ ràng trong Pháp lệnh.

Những hạn chế này xuất phát từ cả nguyên nhân khách quan và chủ quan. Sự thay đổi nhanh chóng của bối cảnh kinh tế - xã hội, sự đa dạng của lực lượng CCB và quá trình cải cách hành chính là những yếu tố khách quan quan trọng. Bên cạnh đó, công tác rà soát, cập nhật chính sách chưa kịp thời; việc tổ chức thực hiện ở một số nơi còn thiếu đồng bộ; ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý còn hạn chế cũng là những nguyên nhân đáng chú ý.

Từ thực tiễn đó, việc xây dựng Luật Cựu chiến binh thay thế Pháp lệnh là yêu cầu tất yếu. Một đạo luật với hiệu lực pháp lý cao hơn sẽ tạo cơ sở vững chắc để bảo đảm quyền lợi của CCB, đồng thời khẳng định rõ hơn vai trò của lực lượng này trong hệ thống chính trị và đời sống xã hội.

Luật cần được xây dựng theo hướng toàn diện, đồng bộ và hiện đại. Trước hết, cần xác định rõ vị trí, vai trò của CCB, cũng như trách nhiệm của Nhà nước và xã hội đối với họ. Quyền và nghĩa vụ của CCB phải được quy định cụ thể, gắn với các chính sách phù hợp với điều kiện phát triển của đất nước. Tổ chức và hoạt động của Hội CCB cần được thể chế hóa rõ ràng, tạo điều kiện để Hội phát huy vai trò đại diện, bảo vệ quyền lợi hội viên. Đồng thời, cần hoàn thiện hệ thống chính sách an sinh xã hội, chăm sóc sức khỏe, hỗ trợ việc làm và phát triển kinh tế cho CCB. Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý, thống kê và thực hiện chính sách cũng cần được đẩy mạnh, nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.

Có thể nói, sau 20 năm thực hiện, Pháp lệnh Cựu chiến binh đã hoàn thành sứ mệnh lịch sử của mình, góp phần quan trọng vào việc phát huy vai trò của lực lượng CCB trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Tuy nhiên, trước yêu cầu mới của thời kỳ phát triển, việc nâng cấp Pháp lệnh thành Luật không chỉ là nhu cầu khách quan mà còn là bước đi cần thiết để tiếp tục khẳng định và phát huy giá trị của một lực lượng đã và đang đóng góp bền bỉ cho đất nước. 

Tại Hội nghị, Trung ương Hội CCB Việt Nam tặng Bằng khen cho 33 tập thể và có thành tích xuất sắc trong việc thực hiện Pháp lệnh Cựu chiến binh giai đoạn từ năm 2005 - 2025.

HỒ THANH HƯƠNG